Durf te vragen: professor Jean Plum beantwoordt negen vragen over covid-19

15 jan 2021

Dat er nog heel wat vragen zijn over corona bleek opnieuw tijdens de webinar, “Een wetenschappelijke kijk op Covid-19: van pandemie tot vaccin” (11 januari 2021). De digitale lezing werd massaal bijgewoond en de vragen voor prof. Jean Plum stroomden binnen. In dit artikel beantwoordt de professor de meest prangende vragen. De overige vragen komen hier aan bod. 

Oorzaak en gevolgen

De oorsprong van covid-19 ligt bij vleermuizen op Chinese wildmarkten. Is het toeval dat al twee SARS-uitbraken in China zijn ontstaan?
"De vleermuizen zijn dragers van het virus, zonder symptomen te vertonen. Dit is waarschijnlijk het gevolg van de zwakkere immuniteit van deze dieren tegenover deze virussen. 

Dat de uitbraken net in China ontstonden is niet echt toeval. Op de wildmarkten waar vleermuizen verkocht worden, zijn ook levende dieren aanwezig zoals honden en pangolins (schubdierachtigen). Zij kunnen dienen als tussengastheer voor het virus. Voeg daar een dichte bevolking aan toe, en je krijgt een gevaarlijke cocktail voor de overdracht van vleermuis, via gastheer, naar de mens. 

Er zouden strenge controles moeten zijn op de wildmarkten waar men vleermuizen (levend of geslacht) verkoopt. China zou nu een plan ontwikkelen om deze markten te regelen. Bovendien is het belangrijk om de wilde natuur een plaats te geven en die habitat de scheiden van de mens." 

Helaas palmt de mens heel wat natuurgebied in onder druk van de bevolkingsgroei. Met alle gevaren van dien.

Waarom veroorzaakt corona in ons land meer doden dan in sommige anderen landen? 
"De leeftijd van de bevolking is een grote factor. Wij hebben een bevolking met veel oudere personen. Woonzorgcentra (wzc) groeperen ouderen dus daar is er ook nog eens een gemakkelijke verspreiding. Bovendien waren veel woonzorgcentra amper vertrouwd met het managen van infecties, zijn ze onderbemand of was er onvoldoende opleiding.

Een tweede factor was de registratie van de cijfers in ons land. In veel landen worden enkel de doden geregistreerd in de ziekenhuizen met een bewezen covid-19 infectie. België rekende ook de sterfgevallen mee in woonzorgcentra met een vermoeden van een covid-19 infectie." 

Het virus is na één maand niet meer aanwezig in het lichaam. Hoe komt het dan dat sommige patiënten weken of maanden intensieve zorgen en revalidatie nodig hebben? 
"Het virus verdwijnt, maar de aangerichte schade aan het longweefsel kan zo ernstig zijn dat de longfunctie nog lang beperkt is." 


Vaccins

Hoe lang zullen de vaccins bescherming bieden tegen covid-19 (na een volledige vaccinatiecyclus van één of meer inspuitingen)? 
"We mogen aannemen dat de bescherming ongeveer 1 jaar duurt. Bij natuurlijke infecties met soortgelijke virussen zien we een bescherming van enkele maanden tot 3 jaar. De antilichamen tegen covid-19 variëren van 4 maanden tot 1 jaar. Aangezien de ziekte nog maar 13 maanden geleden opgedoken is, hebben we geen gegevens beschikbaar om te weten hoe lang en bij hoeveel mensen antilichamen aanwezig zijn na infectie. We beschikken slechts over een periode van 3 maand na de vaccinatie. Dan zijn antilichamen in elk geval aanwezig." 

Doorgaans voorspelt men dat het vaccin ten minste 1 jaar zou beschermen na de tweede injectie.

In hoeverre is deze stelling juist: “Een mRNA vaccin beïnvloedt het DNA en kan mogelijks op lange termijn een auto-immuunziekte in de hand kan werken”?
"Deze stelling is onjuist. De mRNA vaccins bestaan uit boodschapper RNA. Deze molecule heeft een levensduur van ongeveer 2 dagen en is dan volledig afgebroken. Onze cellen kunnen RNA niet omzetten in DNA. 

Het risico op toename van het uitlokken van auto-immuunziekten op termijn is theoretisch mogelijk maar er is geen evidentie van dergelijke complicaties bij lange termijn observaties van proefdieren. Bovendien is mRNA weinig immunogeen."

Welke mogelijke bijwerkingen kan het mRNA vaccin hebben? Ik denk dan aan allergieën, effecten op zwangerschap, vruchtbaarheid, enzovoort. 
"De belangrijkste bijwerking is allergie op een bestanddeel van het vetbolletje, het omhulsel dat het mRNA omringt. Daarom is er ook een observatie van de ingespoten personen gedurende een kwartier na de injectie. Als er een allergische reactie komt, dan treedt die onmiddellijk op. En kan het goed behandeld worden. 

Op zich is zwangerschap geen absolute contra-indicatie om te vaccineren. Maar, het gevaar is dat er enkele dagen na de injectie koorts kan ontstaan en koorts verhoogt het risico op een miskraam. Zwangere vrouwen werden dan ook uitgesloten als vrijwilliger voor de studie naar de doeltreffendheid en veiligheid van het vaccin." 

Zijn de vaccins van Pfizer en Moderna ook effectief tegen de nieuwere varianten? Hoe groot is het risico dat een mutatie ervoor zorgt dat de virus aan de werking van het vaccin ontsnapt? En indien dat gebeurt, zijn we dan terug bij af?
"Dat risico bestaat, maar de hoop is er dat het vaccin tegen de meeste varianten actief zal zijn. Het virus kan muteren maar moet voldoende ongewijzigd blijven opdat het nog kan binden aan de receptor.

Recente laboproeven zijn hoopgevend. De antilichamen in het bloed van gevaccineerden met de mRNA reageren in testen met de huidige varianten uit Zuid-Afrika en Engeland.

Of dit ook het geval is bij een natuurlijke besmetting weten we op dit moment niet. Wij weten evenmin of er toch geen varianten zullen ontstaan die ontsnappen aan de bescherming."


Toekomst

Blijkbaar zal, ondanks vaccinatie, het virus niet verdwijnen maar verder blijven bestaan. Het zou wel aan pathogeniciteit verliezen. Is dat niet weinig hoopgevend?
"Dit is een waarschijnlijk scenario. Het zou kunnen dat we dan moeten overschakelen naar een jaarlijkse vaccinatie tegen de nieuwe varianten en beperkt tot de groep van risicopersonen (65-plussers, chronisch zieken) en gezondheidspersoneel. Het is mogelijk dat het virus verliest aan ziekmakende eigenschap en een ‘banale’ infectie wordt."

Wat is de kans dat er in de komende jaren soortgelijke pandemieën uitbreken en hoe zijn ze te voorkomen?
"De kans bestaat. Meer zelfs, microbiologen stellen zich niet de vraag of er nog een pandemie komt maar wanneer die er komt. De oplossing? Voorbereidende maatregelen en voortdurende alertheid en paraatheid. Cruciaal hiervoor zijn eenheid van commando, de World Health Organisation en het European Centre for Disease Control.

De overheden in ons land moeten transparant zijn, voldoende autoriteit geven aan deze instellingen én de autoriteit uitstralen om de bevolking te mobiliseren. 

Wij zullen lessen leren uit de huidige pandemie en de mRNA vaccins zijn ook samen met de nieuwe genetische en andere technologieën een echte game changer. Er moet natuurlijk verder geïnvesteerd worden in onderzoek. Uiteindelijk is het gedrag van de mensen bepalend. Handen wassen, mondsmaskers opzetten, social distancing en niet meer reizen hebben al een gigantisch effect."



Je kan de webinar integraal herbekijken
Benieuwd naar de antwoorden van professor Plum op de andere vragen die tijdens de webinar gesteld werden? Je leest ze hier.  


Ander nieuws